باغ ارم شیراز؛ باغِ ایرانیِ یونسکو با عمارت و سروهای کهن + آدرس، ساعت بازدید و نکات

باغ ارم یکی از زیباترین باغ‌های ایرانی و نگینِ سبزِ شیرازه؛ باغی تاریخی با عمارتِ سه‌طبقه‌ی قاجاریِ زیبا، سروهای کهنِ سر به فلک کشیده، آبنماها و گل‌های رنگارنگ. این باغ که در فهرستِ میراث جهانیِ یونسکو ثبت شده، حالا در اختیار دانشگاه شیرازه. تو این مطلب از زدفلای کامل می‌ریم سراغش؛ از عمارت و باغ و سروها تا آدرس، ساعت بازدید و نکات.

اطلاعات کلی باغ ارم شیراز

مشخصه	جزئیات
آدرس	شیراز، منطقه ۱، خیابان ارم، نزدیک میدان ارم و دانشگاه شیراز
ساعات بازدید (بهار)	۸:۰۰ تا ۲۰:۰۰
ساعات بازدید (تابستان)	۸:۰۰ تا ۱۳:۰۰ و ۱۷:۰۰ تا ۲۰:۳۰
ساعات بازدید (پاییز و زمستان)	۸:۰۰ تا ۱۳:۰۰ و ۱۴:۳۰ تا ۱۷:۰۰
روزهای تعطیل	تاسوعا، عاشورا، ۲۱ رمضان، ۲۸ صفر، ۱۴ خرداد، ۲۵ شوال
مساحت	حدود ۱۱۰ هزار مترمربع (۱۱ هکتار)
ثبت ملی	سال ۱۳۵۳ – شماره ۱۰۹۰
ثبت جهانی یونسکو	۶ تیر ۱۳۹۰
مالکیت فعلی	دانشگاه شیراز
عنوان	اطلاعات
نام	باغ ارم
آدرس	شیراز، بلوار ارم، نزدیکِ دانشگاه شیراز
ثبت جهانی	میراث جهانیِ یونسکو (سال ۱۳۹۰، جزو باغ‌های ایرانی)
ویژگی شاخص	عمارتِ سه‌طبقه‌ی قاجاری، سروهای کهن، آبنما
مساحت	حدود ۱۱۰ هزار مترمربع
گیاهان	نارنج، سرو، گل‌های رنگارنگ، گیاهان متنوع
ساعت بازدید	حدود ۸ تا ۲۰:۳۰
ورودی	بلیت‌دار

قیمت بلیط هر سال تغییر می‌کنه و به دلیل وضعیت تورم بهتره پیش از مراجعه از وضعیت روز مطمئن بشی. بازدیدکننگان دانشجو با ارائه کارت دانشجویی می‌تونن تخفیف بگیرند.

تاریخچه باغ ارم به زبان ساده

تاریخ دقیق ساخت باغ ارم مشخص نیست. در سفرنامه‌های قرن دهم و یازدهم هجری از این باغ نام برده شده و شواهد نشان می‌ده در دوره سلجوقیان و آل اینجو هم وجود داشته. حافظ نیز در یکی از غزلیاتش به باغ ارم اشاره کرده که نشان می‌ده در دوره آل اینجو این باغ معروف بوده.

داستان مالکیت باغ به ترتیب زمانی این‌گونهه:

• دوره صفویه: باغ به عنوان یکی از باغ‌های سلطنتی استفاده می‌شد.
• اواخر دوره زندیه و قاجار: حدود ۷۵ سال در اختیار سران ایل قشقایی بود. عمارت اولیه توسط جانی‌خان قشقایی و پسرش محمدقلی‌خان در زمان فتحعلی‌شاه قاجار ساخته شد.
• دوره ناصرالدین شاه: حاج حسنعلی‌خان نصیرالملک شیرازی باغ رو خرید و عمارت فعلی رو در سال ۱۳۱۱ هجری قمری توسط معمار شیرازی، حاج محمدحسن، ساخت.
• دوره پهلوی: باغ توسط استانداری به دلیل بدهی مالیاتی مالکین مصادره شد و پس از آن به دانشگاه شیراز واگذار گردید.
• امروز: عمارت در اختیار دانشکده حقوق و باغ گیاه‌شناسی در اختیار دانشکده کشاورزی دانشگاه شیرازه.

نام «ارم» اشاره به باغ افسانه‌ایه که در ادبیات عرب به شدادبن‌عاد، پادشاه قوم عاد، نسبت داده می‌شه؛ باغی که گفته می‌شه برای رقابت با بهشت ساخته شد.

معماری عمارت باغ ارم

عمارت اصلی هسته مرکزی باغه و در بالاترین نقطه آن قرار گرفته. این بنا در دوره قاجار با تقلید از سبک معماری زندیه و صفویه ساخته شده و در سه طبقه طراحی شده:

طبقه زیرین (سرداب): برای خنک کردن فضای باغ در فصل گرما طراحی شده و آب‌نمایی در آن قرار گرفته. آب نهر اصلی باغ از همین سرداب تأمین می‌شه.

طبقه میانی: سالن‌های پذیرایی، اتاق‌های اصلی و تالار آینه در این طبقه قرار گرفته. تالار آینه با آینه‌کاری ظریف و سقف نقاشی‌شده، بخش بصری اصلی عمارته.

طبقه بالا: ایوان‌ها و اتاق‌های مخصوص با پنجره‌های آهنی و ستون‌های بلند طراحی شده‌ان.

ایوان دو ستونی مرکزی و دو ایوان جانبی از شاخص‌ترین قسمت‌های عمارت ‌ان. در نمای بیرونی، دو نیم‌دایره در طرفین و یک کتیبه بزرگ کاشی‌کاری در میانه قرار گرفته که نقش‌هایی از داستان‌های شاهنامه و جنگ‌های شاهان قاجار رو نمایش می‌ده. حاشیه کاشی‌کاری ایوان‌ها از نمونه‌های شاخص کاشی‌کاری دوره قاجار محسوب می‌شه.

روبه‌روی عمارت یک حوض بزرگ مستطیلی قرار گرفته که تصویر بنا در آن منعکس می‌شه؛ این منظره یکی از معروف‌ترین قاب‌های عکاسی شیرازه.

بخش‌های مختلف باغ ارم

گذرگاه اصلی شرق به غرب

جذاب‌ترین بخش باغ، گذرگاهیه که از شرق به غرب امتداد داره و در دو سوی آن سروهای بلند قامت کاشته شده‌ان. در میان این درختان، یک سروناز با ارتفاع حدود ۳۵ متر و قدمتی نزدیک به هزار سال وجود داره که در سفرنامه جهانگردانی مثل تاورنیه از آن یاد شده.

گلستان رز

باغ ارم یکی از متنوع‌ترین گلستان‌های رز آسیا رو در خود داره. بیش از ۲۵۰ گونه رز در این بخش کاشته شده و در فصل بهار تا اوایل تابستان به اوج زیبایی می‌رسه.

باغ گیاه‌شناسی

این بخش زیر نظر دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز اداره می‌شه و گیاهان از سراسر جهان در آن کاشته شده‌ان. در پای هر گیاه تابلویی با نام علمی و مشخصات آن نصب شده. درختان شاخص باغ شامل این گونه‌ها ‌ان:

• درختان زینتی: کاج، اکالیپتوس، افرا، سروناز، ارغوان، سپیدار، بید مجنون، بید مشک، زبان گنجشک
• درختان میوه: نارنج، انار، ازگیل، خرمالو، گردو، زردآلو، بادام، سیب، به، گلابی

موزه سنگ و گوهر دریای نور

در طبقه همکف عمارت اصلی، موزه‌ای از سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی از سال ۱۳۹۰ راه‌اندازی شده. این موزه بیش از ۱۴۰ نوع سنگ و گوهر رو به نمایش گذاشتهه:

• سنگ‌های قیمتی: الماس، یاقوت، زمرد، کهربا
• سنگ‌های نیمه‌قیمتی: فیروزه، عقیق، جاسپر
• گالری دست‌سازها: انواع زیورآلات و آموزش نحوه تراش سنگ

بخش اندرونی

پشت عمارت اصلی، بخش اندرون قرار گرفته که در دوره قاجار ساخته شده و از نظر تزئینات کاشی‌کاری و معماری شبیه عمارت اصلیه.

برکه و گذرگاه سنگی

در شمال غربی باغ، گذرگاهی از سنگ‌های نامنظم وجود داره که به یک برکه کوچک ختم می‌شه. سه طرف این برکه رو درختان سرسبز پوشانده و ماهی‌های قرمز در آن شنا می‌کنن. صخره‌های اطراف برکه برای نشستن مناسبه.

کافه سنتی

در قسمت پشتی عمارت یک کافه سنتی با حوض آب در میانه قرار گرفته که فالوده، چای و خوراکی‌های سنتی شیرازی سرو می‌کنه.

غرفه لباس سنتی

در یکی از قسمت‌های باغ، غرفه‌ای برای پوشیدن لباس‌های سنتی اقوام مختلف ایران و گرفتن عکس یادگاری وجود داره.

بهترین زمان بازدید

اواخر فروردین تا اواسط اردیبهشت بهترین زمان بازدیده؛ همزمان با شکوفه‌های بهارنارنج و گل‌های رز. در این فصل عطر بهارنارنج کل باغ رو پر می‌کنه.

اگر در فصل گرما به شیراز سفر می‌کنی، صبح زود (پیش از ساعت ۱۰) یا عصر (بعد از ساعت ۱۷) برای بازدید مناسب‌تره. در پاییز، رنگ‌های زرد و قرمز برگ درختان فضای متفاوتی به باغ می‌دن. زمستان شیراز معتدله و بازدید در این فصل هم ممکنه، البته خبری از گل‌های رنگارنگ نیست.

نحوه دسترسی به باغ ارم

با مترو: نزدیک‌ترین ایستگاه مترو، ایستگاه نمازیه. از آنجا حدود ۱۰ دقیقه پیاده‌روی از طریق میدان دانشجو و میدان ارم تا ورودی باغ راه.

با اتوبوس: از خطوط بلوار نارنجستان – میدان نمازی و میدان کلبه – میدان ارم استفاده کنی.

با تاکسی اینترنتی: ساده‌ترین گزینه و از مرکز شهر در حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه می‌رسید.

با خودرو شخصی: در اطراف باغ پارکینگ‌های حاشیه‌ای و عمومی موجوده، اما در فصل بهار به دلیل ازدحام بازدیدکننگان جای پارک محدوده.

جاذبه‌های نزدیک باغ ارم

• باغ عفیف‌آباد: حدود ۱.۵ کیلومتر فاصله
• باغ جهان‌نما: حدود ۲ کیلومتر فاصله
• آرامگاه حافظ (حافظیه): حدود ۳ کیلومتر فاصله
• دانشگاه شیراز: مجاور باغ
• بازار وکیل: حدود ۴ کیلومتر فاصله

می‌تونی بازدید از باغ ارم رو با باغ عفیف‌آباد و باغ جهان‌نما در یک روز ترکیب کنی.

نکات کاربردی پیش از رفتن

• ورود به داخل عمارت برای عموم بازدیدکننگان آزاد نیست؛ فقط می‌تونی از بیرون و بخش موزه سنگ بازدید کنی.
• در روزهای تعطیل و فصل بهار شلوغی بسیار زیاده؛ اگر دنبال آرامش هستی، صبح زود وسط هفته بهترین زمانه.
• عکاسی شخصی و خانوادگی آزاده، اما عکاسی حرفه‌ای و فیلم‌برداری به مجوز نیاز داره.
• در محوطه باغ سرویس بهداشتی و آب‌خوری موجوده.
• بازدید کامل از باغ، گلستان رز، موزه سنگ و کافه حدود دو تا سه ساعت زمان می‌بره.
• معلولان به محوطه اصلی باغ دسترسی دارن، اما برخی مسیرهای پلکانی برای ویلچر مناسب نیست.
• در محوطه باغ غذاخوری وجود نداره؛ فقط کافه سنتی پشت عمارت با منوی محدود فعاله.

بهترین هتل‌های نزدیک باغ ارم

محله ارم از مناطق خوش‌آب‌وهوای شیرازه و چند هتل خوب در فاصله نزدیک باغ قرار گرفتن:

• هتل پنج ستاره چمران
• هتل بزرگ شیراز
• هتل پارس
• هتل‌های آپارتمان منطقه قصرالدشت

اگر می‌خوای پیاده به باغ بری، اقامت در نزدیکی میدان ارم یا بلوار قصرالدشت گزینه خوبیه.

سؤالات متداول

آیا ورود به داخل عمارت اصلی امکان‌پذیره؟

خیر، عمارت در اختیار دانشکده حقوق دانشگاه شیرازه و فقط می‌شه از بیرون آن رو تماشا کرد. موزه سنگ و گوهر در طبقه همکف برای عموم بازه.

فاصله هتل ارم تا باغ ارم چقدره؟

هتل ارم در نزدیکی باغ قرار گرفته و فاصله آن کمتر از ۱۰ دقیقه پیاده‌رویه.

آیا بچه‌ها بلیط جداگانه نیاز دارن؟

بچه‌ها زیر سن خاصی معمولاً رایگان وارد می‌شن؛ سن دقیق رو در گیشه ورودی بپرسی.

آیا در باغ ارم نمازخانه وجود داره؟

بله، نمازخانه در محوطه باغ در دسترسه.

باغ ارم چه زمانی به یونسکو ثبت شد؟

در ۶ تیر ۱۳۹۰ در سی‌وپنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو، به همراه هشت باغ ایرانی دیگر ثبت جهانی شد.

اطراف باغ ارم چه رستوران‌هایی هست؟

در خیابان قصرالدشت و بلوار ارم رستوران‌های متنوعی از فست‌فود گرفته تا غذای سنتی شیرازی فعال ‌ان. رستوران‌های هتل‌های بزرگ شیراز و چمران هم گزینه‌های خوبی برای ناهار ‌ان.

باغ ارم رو فصل‌به‌فصل ببین

بهار برای شکوفه و گل، پاییز برای رنگ برگ‌ها و صبح برای خلوتی انتخاب‌های متفاوتی‌ان. فقط به عمارت نچسب؛ مسیر آب، محور دید و رابطه‌ی درخت‌ها با ساختمان منطق باغ ایرانی رو روشن‌تر می‌کنه.

بخش‌هایی از عمارت ممکنه کاربری اداری یا دسترسی محدود داشته باشن. بلیت باغ الزاماً به معنی ورود به همه‌ی اتاق‌ها نیست و بهتره وضعیت همان روز رو از ورودی بپرسی.

جزئیات کاربردی برای برنامه‌ریزی

اصلِ ساختِ باغ ارم به دوره‌ی سلجوقیان برمی‌گرده، ولی شکل و سرنوشتِ امروزی‌اش از دوره‌ی زندیه و قاجاره: کریم‌خانِ زند ابتدا اون رو بازسازی کرد، و در دوره‌ی قاجار «جانی‌خانِ قشقایی» (از خوانینِ ایلِ قشقایی) و پسرش حیاتِ جدیدی به باغ دادن و عمارتِ اولیه‌ی فعلی هم در همین دوره ساخته شد. این باغ نزدیک به ۷۰ سال متعلق به خوانینِ قشقایی بود و در دوره‌ی پهلوی مصادره شد. نکته‌ی هنریِ کم‌ترشنیده‌ی این بنا، کاشی‌نگاره‌های لبه‌ی غربیِ عمارته: تصاویری از شاهان و سربازانِ هخامنشی در ترکیب با گل و گیاه و آیه‌ی قرآنیِ «نَصْرٌ مِنَ اللَّهِ وَ فَتْحٌ قَرِیب» به‌صورتِ معرق — یعنی این بنا در یه ترکیبِ غیرعادی، ایرانِ باستان و ایرانِ اسلامی رو در یه قاب جمع کرده. در داخلِ باغ هم یه سروِ هزار ساله و یه درختِ تاکِ کهن وجود داره که هر دو از یادگارهای کهن‌سالِ این باغ‌اند. در حال حاضر این مجموعه به‌عنوانِ بخشی از باغ‌های ایرانی در فهرستِ یونسکو ثبت شده.

اعتبار تصویر شاخص: ویکی‌مدیا کامانز، مجوز CC BY-SA 4.0.

مدیریت شلوغی و زمان‌بندی بازدید

ساعات ابتدایی فعالیت معمولاً برای دیدن جزئیات و عکاسی خلوت‌تره. آخر هفته و تعطیلات زمان بیشتری برای بلیت، پارک و ورود کنار بذار و ساعت روز رو قبل از حرکت دوباره بررسی کن.

خانه یا باغ رو چطور بخونیم؟

فقط دنبال قاب معروف نباش. محور ورود، حیاط، حوض، رابطه‌ی اتاق‌ها با باغ و تزیینات سقف و دیوارها کنار هم قصه‌ی بنا رو می‌سازن. اول یک دور کلی بزن و بعد برای جزئیات برگرد.

دسترسی بخش‌ها و زمان موردنیاز

همه بخش‌ها همیشه بازن؟

نه؛ مرمت، کاربری اداری یا نمایشگاه موقت می‌تونه دسترسی رو تغییر بده.

چقدر زمان لازم داریم؟

حدود یک تا دو ساعت؛ ترکیب با جاذبه‌های نزدیک زمان بیشتری می‌خواد.

چک‌لیست کوتاه قبل از رفتن به باغ ارم شیراز

نشانی و ورودی رو ذخیره کن، ساعت و قیمت همون روز رو دوباره ببین و اگه شماره تماسی در جدول هست برای هماهنگی استفاده کن. تغییر ساعت، بلیت یا مسیر ورود طبیعیه و عدد قدیمی رو نباید قطعی فرض کرد.

کفش راحت، آب، شارژ گوشی و وسیله‌ی متناسب با فضا همراهت باشه. برای بنای مذهبی پوشش مناسب، برای محوطه باز ضدآفتاب و برای موزه رعایت قانون عکاسی رو جدی بگیر.

جمع‌بندی

باغ ارم شیراز رو با توجه به شرایط همون روز و بدون عجله ببین. اطلاعات عملی رو پیش از حرکت دوباره بررسی کن و برای تغییر ساعت یا دسترسی یه برنامه‌ی جایگزین داشته باش.

ثبت یونسکو مربوط به یک شبکه از باغ‌هاست

باغ ارم یکی از اجزای پرونده‌ی «باغ ایرانی» در فهرست میراث جهانیه. ارزشش فقط در عمارت یا سرو مشهور خلاصه نمی‌شه؛ محور آب، تقسیم زمین، کوشک و پیوند هندسه با اقلیم عناصر اصلی این الگوئن.

عمارت همیشه قابل‌ورود نیست

بسیاری از بازدیدکنندگان باغ و نمای عمارت را می‌بینن و دسترسی فضای داخلی می‌تونه محدود یا وابسته به کاربری دانشگاه باشه. بلیت باغ را وعده‌ی ورود به تمام اتاق‌ها ندان. بخش‌های باز و موزه‌ی فعال را همان روز بپرس.

گیاه‌شناسی را جدی‌تر ببین

نام گونه، خاستگاه و سازگاری گیاه با اقلیم را از برچسب بخون. گل‌دهی همه‌ی بخش‌ها هم‌زمان نیست و باغ در هر فصل چهره‌ی جدا داره. گل، برگ یا بذر جمع نکن و برای عکس وارد کرت پژوهشی نشو.

حفاظت از سروها و ریشه‌ها

درخت کهنسال فقط پس‌زمینه‌ی عکس نیست. روی ریشه‌ی بیرون‌زده نایست، تنه را لمس یا خراش نده و زیر شاخه‌ی حساس تجمع نکن. مسیر رسمی برای کاهش فشردگی خاک طراحی شده و میان‌بُر روی چمن به سلامت باغ آسیب می‌زنه.