برج خاموشان یزد (دخمه‌ی زرتشتیان)؛ تاریخچه، آدرس و بازدید

برج خاموشان یزد (که بهش دخمه‌ی زرتشتیان یا برج سکوت هم می‌گن) یکی از منحصربه‌فردترین و رازآلودترین جاذبه‌های یزده؛ دو برجِ دایره‌ایِ بزرگ روی تپه‌های خاکی که زمانی محل اجرای آیینِ کهنِ تدفینِ زرتشتیان بودن. این آیین حالا منسوخ شده، ولی برج‌ها و بناهای پایِ تپه هنوز پابرجان. تو این مطلب از زدفلای کامل می‌ریم سراغش؛ از آیینِ کهن و معماری تا آدرس، بازدید و نکته‌های کاربردی.

اطلاعات ضروری و مهم

موقعیت روی نقشه و مسیریابی

موقعیتِ دقیقِ برج خاموشان یزد روی نقشه؛ با یه کلیک می‌تونی از جایی که هستی بهش مسیریابی کنی.

برج خاموشان کجاست و چطوری بریم؟

برج خاموشان در محدوده‌ی صفائیه و جنوبِ شهر یزد، روی تپه‌هایی در حاشیه‌ی شهر قرار داره. دسترسی باهاش با ماشین راحته. برای بالا رفتن از تپه‌ها کفش راحت لازم داری.

آیینِ کهنِ زرتشتیان

در آیینِ سنتیِ زرتشت، چون خاک و آتش و آب مقدس بودن، مرده رو دفن یا نمی‌سوزوندن؛ بلکه پیکر رو بالای این برج‌های روباز می‌ذاشتن تا پرندگان طبیعت چرخه‌اش رو کامل کنه. این آیین از دهه‌ها پیش در ایران منسوخ شده و زرتشتیان حالا از آرامگاهِ معمولی استفاده می‌کنن.

برج‌ها و بناهای پای تپه

دو برجِ دایره‌ایِ سنگی-خشتی روی دو تپه قرار دارن. پای تپه‌ها هم بناهای خشتی (مثل خیله‌ها و آب‌انبار) هست که مربوط به مراسم بودن. از بالای برج‌ها، چشم‌اندازِ کویر و شهر هم دیده می‌شه.

بهترین زمان بازدید

پاییز تا بهار که هوای یزد معتدله، بهترین فصله. عصرها برای بازدید و عکاسی (و فرار از گرما) بهترن. ساعت بازدید فصلیه.

چرا شیوه‌ی تدفین تغییر کرد؟

تحول قانون، بهداشت و زندگی شهری باعث شد استفاده از دخمه‌ها متوقف و گورستان جایگزین بشه. این تغییر رو نباید به «ترک ناگهانی یک رسم عجیب» تقلیل داد؛ جامعه‌ی زرتشتی در گفت‌وگو با شرایط جدید شیوه‌ی خاک‌سپاری رو تغییر داد. تاریخ توقف و جزئیات رو از منبع جامعه یا معرفی رسمی بگیر و بقایای محوطه رو برای بازسازی نمایشی جابه‌جا نکن.

چند تا نکته‌ی کاربردی

• کفش راحت بپوش؛ باید از تپه بالا بری.
• آب همراهت باشه؛ محوطه آفتاب‌گیره.
• به بناهای خشتیِ پای تپه هم سر بزن.
• ورودی بلیت‌داره؛ ساعت فصلیه.

دخمه‌ی «گلستان»: قطر ۲۵ متر، ارتفاع ۶ متر

یه نکته‌ی کم‌تر گفته‌شده درباره‌ی این دخمه‌ها اینه که اصلی‌ترین دخمه به نامِ «گلستان» شناخته می‌شه؛ این دخمه قطرِ دهانه‌ای حدودِ ۲۵ متر و ارتفاعِ ۶ متر از سطحِ تپه داره. آیینِ آسمانیِ زرتشتی (رهاسازیِ بدن برای پرندگانِ لاشخور) از حدودِ ۵۵ سال پیش، بنا به درخواستِ اداره‌ی بهداشتِ یزد، توسطِ جامعه‌ی زرتشتیانِ ایران کنار گذاشته شد و امروز زرتشتیان مرده‌گانِ خودشون رو در آرامستانی در دامنه‌ی همین تپه‌ها به خاک می‌سپارن. مجموعه در ۱۵ کیلومتریِ جنوب‌شرقِ یزد و روی کوهی به نام «کوه دخمه» قرار داره.

اعتبار تصویر شاخص: ویکی‌مدیا کامانز، مجوز CC BY-SA 4.0.