خانه داروغه مشهد؛ خانه‌ی قاجاری با معماریِ روسی + آدرس، ساعت بازدید و نکات

خانه داروغه از معدود خانه‌های تاریخیِ مشهده که نه‌تنها سالم مونده، بلکه جایزه‌ی جهانیِ یونسکو رو هم برای مرمتش گرفته. این عمارتِ قاجاری با ترکیبی از معماریِ ایرانی و روسی، یه نگینِ پنهان نزدیکِ حرمه. تو این مطلب از زدفلای می‌ریم سراغِ داستانش.

اطلاعات ضروری و مهم

خانه داروغه کجاست و چطوری بریم؟

خانه داروغه در خیابان نواب صفوی، راسته‌ی حوض مسگران و کوچه‌ی داروغه‌ی مشهد قرار داره. دسترسی باهاش پیاده از نزدیکیِ حرم راحته و می‌تونی بازدیدش رو با خانه‌های تاریخیِ دیگه (مثل توکلی) ترکیب کنی.

خانه‌ی قاجاری با معماریِ روسی

این خونه در اواخر دوره‌ی قاجار به‌دستِ یوسف خان هراتی ساخته شد. نکته‌ی خاصش، معماریِ متأثر از سبک روسیه؛ تندیس‌های گچی با اشکالِ زیبا و کاشی‌کاریِ هفت‌رنگ، عناصری‌ان که در خانه‌های ایرانی کمتر دیده می‌شن.

موزه و مرکز فرهنگی

خانه داروغه با زیربنای حدود ۱۱۰۰ مترمربع، بعد از بازسازی و مرمت به موزه و مرکز فرهنگی تبدیل شده و عموم مردم می‌تونن بازدیدش کنن. حیاط و تزییناتِ خونه فضای دل‌نشینی ساختن.

بهترین زمان بازدید

بهار و پاییز که هوای مشهد معتدله، بهترین فصله. ساعت بازدید دو نوبتیه (ظهر تعطیله) و جمعه‌ها بسته‌ست. ایام نوروز ساعت کاریش طولانی‌تره.

چند تا نکته‌ی کاربردی

• به تندیس‌های گچی و معماریِ روسیِ خانه دقت کن.
• ساعت بازدید دو نوبتیه؛ ظهر تعطیله.
• بازدید رو با خانه‌های تاریخیِ نزدیک ترکیب کن.
• ورودی بلیت‌داره.

سفارشِ یوسف‌خانِ هراتی، طراحیِ روسی و جایزه‌ی یونسکوی آسیا-اقیانوسیه

این خانه که در اواخرِ دوره‌ی قاجار به‌دستورِ «یوسف‌خانِ هراتی» (آخرین داروغه‌ی مشهد و اولین رییسِ ژاندارمریِ پس از مشروطه) روی زمینی به مساحتِ حدودِ ۱۱۰۰ مترمربع ساخته شد، یه ویژگیِ معماریِ کم‌ترشنیده داره: عناصرِ معماریِ به‌خصوص پلکانِ دو طرفه‌ی ایوان و تزییناتش، تأثیرپذیریِ آشکار از معماریِ روسی نشون می‌دن — به همین جهت اعتقاد بر اینه که این خانه توسطِ معمارانِ روسی ساخته شده. ساختمان به سبکِ سه‌طرفه‌ی خانه‌های سنتیِ ایرانی طراحی شده ولی جزییاتش غیرسنّتیه. یه نکته‌ی جالبِ تاریخی اینه که خانه‌ی داروغه به‌عنوانِ یکی از اولین خانه‌های مشهد شناخته می‌شه که چندین «اولین» در شهر داشته: اولین شومینه‌ی خانگی، و اولین حمامِ خصوصیِ مشهد. این بنا در ۲۸ اردیبهشتِ ۱۳۸۱ (۲۸ اکتبرِ ۲۰۰۲) با شماره‌ی ۶۳۵۷ به‌عنوانِ یکی از آثارِ ملیِ ایران به ثبت رسید. به‌خاطرِ مرمتِ بسیار خوبِ این بنا، جایزه‌ی یونسکو در زمینه‌ی حفاظت از میراثِ فرهنگیِ آسیا-اقیانوسیه به این پروژه اعطا شد.

خانه‌ی آخرین داروغه‌ی مشهد

خانه داروغه در اواخرِ دوره‌ی قاجار و به دستورِ یوسف‌خان هراتی، آخرین داروغه‌ی مشهد (داروغه یعنی مأمورِ نظم و امنیتِ شهر در قدیم) ساخته شد؛ برای اقامت و پذیراییِ رسمی از مهمان‌ها. این خانه تا اوایلِ دهه‌ی ۶۰ مسکونی بود، بعد مدتی کاربریِ حسینیه پیدا کرد و سرانجام پس از مرمت دوباره معرفی شد.

تلفیقِ معماریِ ایرانی و روسی

چیزی که خانه داروغه رو خاص می‌کنه، آمیختنِ معماریِ سنتیِ ایرانی با عناصرِ روسی و شرقیـه. طراحیِ بنا به سبکِ «سه‌طرف‌ساخت»ـه؛ یعنی دو واحدِ نشیمنِ جداگانه به‌علاوه‌ی واحدی مخصوصِ خدمتکاران. برای خنک‌کردنِ اتاق‌های تابستان‌نشین هم از بادگیر و حوضخانهی سنتی استفاده شده.

جایزه‌ی جهانیِ یونسکو

مرمتِ خانه از سالِ ۱۳۹۱ به همتِ شهرداری و سازندگانِ ثامن شروع شد و در ۱۳۹۴ به نتیجه رسید. این مرمتِ موفق، جایزه‌ی حفظ و نگه‌داریِ سالِ ۲۰۱۶ یونسکو رو نصیبِ خانه کرد — افتخاری که کمتر بنای تاریخی در ایران داره.

تجربه‌ی امروز و نکاتِ بازدید

خانه داروغه در همسایگیِ حرم (نزدیکِ ضامن‌آهو) قرار داره و امروز یه فضای فرهنگی و کافه‌ی دل‌نشینه؛ جایی که می‌تونی در حیاطِ تاریخی بنشینی و حال‌وهوای مشهدِ قدیم رو تجربه کنی. بازدیدش رو با زیارت و گشت در بافتِ اطرافِ حرم ترکیب کن؛ غروب‌ها فضای حیاط دل‌نشین‌تره.

اعتبار تصویر شاخص: ویکی‌مدیا کامانز، مجوز CC BY-SA 3.0.

نزدیکِ خانه داروغه چه ببینیم؟

خانه داروغه در همسایگیِ حرمه، پس در کنارش حرمِ مطهر، بازار رضا، خانه توکلی و حمام مهدی‌قلی‌بیک رو هم می‌تونی ببینی. یه گشتِ تاریخیِ فشرده در دلِ بافتِ کهن.

راهنمای بازدید

چون خانه حالا فضای فرهنگی و کافه‌ست، بهترین تجربه اینه که بعد از زیارت، عصر یا غروب این‌جا بشینی و در حیاطِ تاریخی نوشیدنی بخوری. به بادگیر، حوضخانه و تلفیقِ معماریِ ایرانی-روسی دقت کن؛ همین جزئیاته که جایزه‌ی یونسکو رو برای این بنا آورده.

آخرین به‌روزرسانی: خرداد ۱۴۰۵