گنبد علویان همدان؛ شاهکار گچ‌بریِ سلجوقی + تاریخچه، آدرس و بازدید

گنبد علویان یکی از شاهکارهای معماریِ دوره‌ی سلجوقی در همدانه؛ یه آرامگاهِ آجریِ مربع‌شکل که از بیرون و داخل پر از گچ‌بری و آجرکاریِ فوق‌العاده ظریفه. این بنا که آرامگاه خاندان علویان (از بزرگان همدان) بوده، با تزییناتِ گیاهیِ بی‌نظیرش، یکی از نمونه‌های درخشانِ هنر تزییناتیِ ایرانه. تو این مطلب از زدفلای کامل می‌ریم سراغش؛ از تاریخچه و گچ‌بری‌ها تا آدرس، بازدید و نکته‌های کاربردی.

اطلاعات ضروری و مهم

موقعیت روی نقشه و مسیریابی

موقعیتِ دقیقِ گنبد علویان همدان روی نقشه؛ با یه کلیک می‌تونی از جایی که هستی بهش مسیریابی کنی.

گنبد علویان کجاست و چطوری بریم؟

گنبد علویان در چهارباغ علویان و نزدیکِ میدان امامزاده عبداللهِ همدان قرار داره. دسترسی باهاش راحته و می‌تونی بازدیدش رو با گشت تو شهر ترکیب کنی.

تاریخچه‌ی بنا

این بنا در دوره‌ی سلجوقی به‌عنوان بنای یادبودِ خاندان علویان (یه خانواده‌ی بانفوذ در همدان) ساخته شد و بعدها به آرامگاه خانوادگیِ اون‌ها تبدیل شد. در سردابِ زیرِ بنا، قبرهای دو تن از این خاندان قرار داره.

گچ‌بریِ بی‌نظیر

چیزی که گنبد علویان رو خاص می‌کنه، تزییناتشه. دیوارهای داخلیِ بنا پر از گچ‌بریِ برجسته و فوق‌العاده ظریف با نقش‌های گیاهی، اسلیمی و گل‌وبوته‌ست؛ هنری که از نمونه‌های اوجِ گچ‌بریِ دوره‌ی سلجوقیه. با اینکه گنبدِ روی بنا دیگه نیست، اسمش هنوز «گنبد علویان» مونده.

بهترین زمان بازدید

بهار و پاییز که هوای همدان معتدله، بهترین فصله. صبح و عصر برای نور خوب و دیدنِ جزئیاتِ گچ‌بری بهترن.

گچ‌بری چگونه ساخته و مرمت می‌شود؟

استادکار لایه‌ی گچ رو در زمان مناسب می‌برید و گاهی چند عمق برای سایه ایجاد می‌کرد. مرمت باید ترک و جداشدگی رو تثبیت کنه، نه اینکه همه‌ی بخش‌های گمشده رو با حدس نو بسازه. تفاوت رنگ یا قسمت ناتمام می‌تونه مرز اصل و مرمت رو نشان بده. نور و رطوبت سالن به همین دلیل کنترل می‌شن و باز نگه داشتن در یا استفاده از فلاش قوی مناسب نیست.

چند تا نکته‌ی کاربردی

• به گچ‌بری‌های ظریفِ داخلی با دقت نگاه کن.
• به سردابِ زیرِ بنا هم سر بزن.
• بازدید رو با مرکز شهر ترکیب کن.
• ورودی بلیت‌داره.

ستون‌های ۹ متری در گوشه‌ها و کاربریِ اولیه‌ی مسجد

یه نکته‌ی کم‌تر گفته‌شده درباره‌ی این بنا اینه که خاندانِ علویان در ابتدا اون رو به‌عنوانِ مسجد بنا کردن و فقط در دوره‌های بعد، با ایجادِ یه سرداب در زیرِ زمین، بنا به مقبره‌ی خانوادگی تبدیل شد. در هر گوشه‌ی بیرونیِ بنا، یه ستونِ استوانه‌ایِ آجری به ارتفاعِ بیش از ۹ متر و قطرِ تقریبیِ ۱ متر قرار گرفته که تناسبِ معماریِ سلجوقی رو به نمایش می‌ذاره. خودِ بنا در ۱۵ دی‌ماهِ ۱۳۱۰ با شماره‌ی ۹۴ در فهرستِ آثار ملیِ ایران ثبت شد — یکی از کم‌شماره‌ترین آثارِ ثبت‌شده‌ی کشور.

اعتبار تصویر شاخص: ویکی‌مدیا کامانز، مجوز CC BY-SA 4.0.